Er zijn boekhandels waarbij het werk voor een (soms groot) deel wordt verricht door vrijwilligers. Een bekend voorbeeld is de niet-commerciële evangelische boekhandel die gebaseerd is op een stichting. Mogen de vrijwilligers een vergoeding ontvangen van de Belastingdienst of wordt de vergoeding aangemerkt als loon waarover belasting moet worden ingehouden?


Wat is vrijwilligerswerk?
De Belastingdienst heeft een eigen definitie van vrijwilligerswerk. Dat de Belastingdienst hierbij van groot belang is, vraagt enige toelichting. Of een persoon en een organisatie besluiten tot vrijwilligerswerk is natuurlijk hun eigen zaak. Maar de Belastingdienst wil natuurlijk geen loon- of inkomstenbelasting mislopen over uitbetalingen aan de vrijwilliger. Anders zou elke onderneming kunnen stellen dat een persoon die werkt slechts een vrijwilliger is en zo de loonbelasting ontduiken. Daarom zijn de regels van de Belastingsdienst bepalend of een vergoeding aan een vrijwilliger belastingvrij mag worden uitbetaald.


In de definitie van de Belastingdienst gaat het om werkzaamheden die niet beroepshalve worden verricht voor een privaatrechtelijk lichaam welke niet onderworpen is aan vennootschapbelasting.
Bij sportorganisaties maakt het niet uit of er al dan niet vennootschapsbelasting wordt geheven. Ik wil eerst stilstaan bij de eis dat er sprake moet zijn van arbeid voor een privaatrechtelijk lichaam. Voor de Belastingdienst is er dus geen sprake van vrijwilligerswerk als er gewerkt wordt voor een overheid, zodat die geen belastingvrije vergoedingen aan vrijwilligers kan verstrekken. Want dat is een publiekrechtelijk lichaam of rechtspersoon.
Maar er is nog een andere afgrenzing. Ook een eenmanszaak, een maatschap en een
vennootschap onder een firma vallen af. Want die ondernemingsvormen zijn evenmin op te vatten als een privaatrechtelijk lichaam, want ze zijn geen rechtspersoon. Ook bij deze organisaties kan een vrijwilliger geen belastingvrije vergoedingen ontvangen voor verrichte werkzaamheden.
Wat overblijft zijn de privaatrechtelijk rechtspersonen, maar alleen voor zover zij niet onderhevig zijn aan vennootschapsbelasting. De BV en de NV vallen daarmee af. Ze zijn weliswaar een privaatrechtelijk rechtspersoon, maar vallen juist wel onder de vennootschapsbelasting. Hetzelfde lot treft de onderlinge waarborgmaatschappij en coöperatie. Bij geen van die organisaties kan een vrijwilliger dus onbelast vergoedingen ontvangen.


Wat houden we nog over aan privaatrechtelijke lichamen? 

Dat zijn de kerken, verenigingenen stichtingen. Bij die organisaties kan in beginsel voor vrijwilligerswerk een bescheiden vergoeding worden gegeven. De commerciële boekhandel valt dus af, maar de evangelische boekhandel die als rechtsvorm (veelal) een stichting is, of de boekverkoop vanuit de kerk, die kunnen dus aan hun vrijwilligers een vergoeding verstrekken, zonder dat de Belastingdienst dat meteen aanmerkt als loon.
Hierbij wil ik nog opmerken dat het niet zo is dat een boekhandel die gebaseerd is op een stichting door de Belastingdienst altijd wordt vrijgesteld van vennootschapsbelasting.
Als er meer dan ca € 13.000,00 aan zuivere winst wordt gemaakt – dus na aftrek van alle bedrijfskosten en afschrijvingen – kan de Belastingdienst toch een aanslag vennootschapsbelasting opleggen en wordt de mogelijkheid om belastingvrije vergoedingen aan vrijwilligers uit te keren beperkt.


Hoogte belastingvrije vergoeding

Sinds 2008 heeft de Belastingdienst het begrip van de marktconforme uurvergoeding
ingevoerd. Is de hoogte van de aan de vrijwilliger uitbetaalde vergoeding marktconform dan wordt de vergoeding beschouwd als loon en moet loonheffing worden ingehouden. Geen marktconforme beloning is:
- Voor vrijwilligers van 23 jaar en ouder: Een vergoeding van maximaal € 4,50 per uur, met een maximum van € 150,00 per maand en € 1.500,00 per jaar.
- Voor vrijwilligers jonger dan 23 jaar: Een vergoeding van maximaal € 2,50 per uur, met een maximum van € 150,00 per maand en € 1.500,00 per jaar.




Een voorbeeld van de Belastingdienst zelf
Een vrijwilliger werkt 2 maanden 100 uur per maand en 3 maanden 50 uur per maand. De afgesproken uurvergoeding is € 2,00 per uur. De uurvergoeding is niet marktconform en op jaarbasis ontvangt deze vrijwilliger een bedrag van € 700,00. Dat is dus minder dan €1.500,- Toch moet er loonbelasting worden betaald omdat in twee maanden de vergoeding een bedrag van € 200,00 is en dat is meer dan de toegestane € 150,00 per maand.
De maximale uurvergoedingen zijn laag gekozen. Wanneer de organisatie kan aantonen dat een hogere uurvergoeding niet marktconform is dan heeft de Belastingdienst de bevoegdheid de hogere uurvergoeding toch als vrijwilligersvergoeding aan te merken. Het zal duidelijk zijn dat de Belastingdienst daarvoor niet snel toestemming geeft.

Wat blijft staan, is dat een onkostenvergoeding die gebaseerd is op de werkelijk gemaakte kosten en te bewijzen is door bonnetjes (kopieerkosten, taxikosten), rekeningen (telefoongebruik) en declaraties, belastingvrij mag worden uitbetaald aan de vrijwilliger. Ook al worden de grenzen van € 150,00 per maand of € 1.500,- per jaar daardoor overschreden.
Bij de vergoeding van autokosten mag een vergoeding van 20 ct/km worden uitbetaald. Maar wel geldt daarbij het maximum van € 150,00 per maand of € 1.500,00 per jaar.
Er mag ook een hogere vergoeding worden uitbetaald per km, maar dan moet worden aangetoond dat de autokosten ook werkelijk hoger zijn.

Wat kan een vrijwilliger zelf aftrekken als gift? De Belastingdienst gaat er mee akkoord dat gemaakte kosten als vrijwilliger voor een zogeheten ANBI-instelling van de inkomstenbelasting kunnen worden afgetrokken als gift. Een ANBI-instelling is een Algemeen Nut Beogende Instelling. Op de website van de Belastingdienst kan informatie worden verkregen of de instelling een ANBI is. Voor autokosten voor bijvoorbeeld het Rode Kruis mag een vrijwilliger 20 ct/km aftrekken als gift, als hij die vergoeding niet heeft gedeclareerd. Een kerkgenootschap zal in de regel ook een ANBI zijn. Maar een niet-commerciële evangelische boekhandel gebaseerd op een stichting niet. Toch laat de Belastingdienst ruimte voor aftrek als gift van werkelijk gemaakte onkosten ook al is de instelling niet een ANBI. Maar of dat ook geldt voor een niet-commerciële boekhandel gebaseerd op een stichting is bij mij(nog) niet bekend. Er kan wel een verzoek worden ingediend bij de Belastingdienst een organisatie als ANBI aan te merken.


Wettelijke uitkeringen
Buiten het bestek van dit artikel is gebleven de vraag hoe wettelijke uitkeringen zoals de WW, WIA en de Algemene Bijstandswet omgaan met vergoedingen aan vrijwilligers en of deze regelingen wel toestaan dat er werk als vrijwilliger wordt verricht. Als daarover vragen zijn dan is het aan te bevelen de uitkerende instantie te raadplegen.


Tot slot
Met het artikel "Onbelaste vergoedingen aan vrijwilligers” hoop ik enige verduidelijking te hebben gegeven of en in welke mate een boekhandel die werkt op niet-commerciële basis en als rechtsvorm de stichting heeft, belastingvrij een bescheiden vergoeding kan geven aan de werkzame vrijwilligers.

Mr. M. B. Tol (Bert) - arbeidsjurist te Zwolle
www.berttol.nl